Cechy budowy ciała konia

Dla ułatwienia charakterystyki budowy konia z punktu widzenia przydatności do danego kierunku użytkowania stosuje się podział jego ciała na podstawowe partie:
1) głowę z szyją
2) tułów, czyli kłodę (w górnej rozróżnia się przód, środek tułowia i zad)
3) kończyny i ogon

GŁOWA. Może mieć różny kształt i wymiary, ale zawsze powinna być proporcjonalna do całego ciała. Głowa ciężka i duża jest charakterystyczna dla stępaków. Obciąża ona przód ciała i ułatwia ciągnięcie. Konie wierzchowe muszą mieć głowę mniejszą i lżejszą, aby nie obciążała nadmiernie i nie hamowała szybkiego biegu. Natomiast zbyt mała głowa oceniana jest u wszystkich typów koni ujemnie, gdyż świadczy o przerasowaniu i małej kościstości. Ogiery w porównaniu z klaczami tej samej rasy mają głowę szerszą i krótszą. Rozróżnia się 3 rodzaje PROFILU GŁOWY:
1. prosty
2. wklęsły/szczupaczy (charakterystyczny dla koni szlachetnych)
3. wypukły/garbonosy (konie zimnokrwiste i ich pochodne)
4. świńska

Szczęka i żuchwa – powinny schodzić się równo przy przodzie. Konie z wadami zgryzu mogą mieć problemy z pobieraniem pokarmu i mogą kaleczyć sobie wargi.
Uszy – nie wpływają na wartość użytkową konia, lecz ich ruch i ustawienie może świadczyć o charakterze i niedomaganiach zwierzęcia. Kładzenie uszu po sobie jest często oznaką złośliwości, przy głuchocie uszy są nieruchome, natomiast nadmierna ich ruchliwość zdradza, że koń jest nerwowy albo źle widzi.
Oczy - są narządem świadczącym o zdrowiu konia, inteligencji, temperamencie, a w pewnej mierze i o uosobieniu. Gałka oczna powinna być czysta i lśniąca. Konie ras szlachetnych mają oczy większe, wyraziste, o żywym spojrzeniu, osadzone w cienkiej oprawie, natomiast konie zimnokrwiste mają oczy mniejsze, osadzone głęboko, co często daje im wyraz ospały. Oko z dużą, białą otoczką uważane jest za oznakę zuchwałości i złego charakteru.
Szyja – razem z głową jest regulatorem ruchu, każdy więc typ użytkowy wymaga odpowiedniej długości i grubości szyi (2/3 długości tułowia). Koń pociągowy powinien mieć szyję krótką i silnie umięśnioną, u wierzchowego zaś pożądana jest cienka i długa. Z reguły klacze mają szyję węższą niż ogiery. Pod względem kształtu rozróżnia się szyję:
1. prostą (najkorzystniejsza z punktu oddychania i kierowania)
2. jelenią (głowa jest ułożona poziomo względem tułowia i utrudnia to kierowanie koniem)
3. łabędzią (wygląda efektownie, ale utrudnia zwierzęciu oddychanie)

TUŁÓW. Jest centralną częścią ciała konia.
Klatka piersiowa – stanowi przednią część tułowia, w której znajduje się serce i płuca, toteż musi być ona szeroka i głęboka, oraz sięgać daleko do tyłu. Za głębokiego uważa się konia, którego mostek opuszczony jest poniżej wyrostków łokciowych. Duża szerokość klatki piersiowej jest istotna u koni pociągowych, gdyż stanowi odpowiednie oparcie dla uprzęży oraz powiększa ciężar przodu, wpływający dodatnio na siłę uciągu konia. U koni wierzchowych korzystna jest mniejsza szerokość piersi przy większej jej głębokości i długości. Zależy to od odpowiedniej budowy żeber, które u konia szlachetnego są długie, płaskie, łukowato wysklepione i wychylone ku tyłowi. U koni zimnokrwistych żebra są wysklepione bardziej okrągło, czyli tzw. beczkowate.
Brzuch – powinien być pojemny, zapewniający dobry rozwój narządów trawiennych, ale nie obwisły. Poważną wadą jest brzuch mało pojemny i podciągnięty do góry, tzw. podkasany.
GÓRNA CZĘŚĆ KŁODY
Kłąb – u koni szlachetnych jest wysoki i sięga daleko do tyłu, przy długiej i skośnie ustawionej łopatce. U koni zimnokrwistych kłąb jest raczej niski i krótki, ale za to szeroki dzięki dobremu umięśnieniu. Łopatka jest u nich krótka i bardziej stromo ustawiona.
Grzbiet – powinien być prosty, szeroki i dobrze umięśniony. Jego długość zależy od długości kłębu: im dłuższy jest kłąb, tym krótszy grzbiet – i na odwrót. U koni szlachetnego uważa się za zaletę, jeśli ma on daleko do tyłu sięgający kłąb. Krótki grzbiet i długi zad. O takim koniu mówi się, że jest krótki górą, a długi dołem - „kryje dużo ziemi”, gdyż ma długie partie przodu i zadu. Konie zimnokrwiste zazwyczaj mają dłuższą część środkową tułowia. Wadami grzbietu są: zbyt duża jego długość i słabe umięśnienie oraz karpiowatość i łęgowatość.
Lędźwie – zwane również nerką, wywiera znaczny wpływ na ruchy i zwrotność konia, a także na jego siłę uciągu. Lędźwie powinny być krótkie, szerokie, dobrze wysklepione i umięśnione, przechodzące bez załamania w linie zadu. O koniu, który ma takie cechy mówi się, że jest dobrze związany.
Zad – pożądany jest szeroki, długi i dobrze umięśniony, gdyż tu znajdują się najsilniejsze mięśnie ruchowe konia.
Patrząc z boku rozróżnia się trzy zasadnicze rodzaje zadów:
normalny (nachylony do poziomu pod kątem 15-25 stopni)
horyzontalny/poziomy (tworzący linię zbliżoną do poziomu)
spadzisty/ścięty (pochylony wyraźnie ku dołowi)
Patrząc na zad konia z tyłu, rozróżnia się kształty:
normalny (szeroki o okrągłych liniach, prawidłowo umięśniony)
dachowaty (guzy biodrowe znajdują się znacznie niżej od górnej granicy kości krzyżowej)
rozłupany (mięśnie występują powyżej górnej granicy kości krzyżowej i tworzą rowek, charakterystyczny dla koni pociągowych)

KOŃCZYNY – są wspaniałym przykładem ewolucji konia w kierunku potęgowania się uzdolnień do szybkiego biegu.
Kończyny przednie - w stanie spoczynku spełniają rolę podpór, w ruchu zaś, zwłaszcza w szybkim biegu – rolę resoru, dzięki któremu koń amortyzuje wstrząsy i sprężyście ląduje.
Łopatka – u koni wierzchowych powinna być długa i skośnie ustawiona, gdyż wpływa to korzystnie na zasięg wykroku konia. U koni pociągowych nieco krótsza i bardziej stroma łopatka daje lepsze oparcie dla chomąta i umożliwia wykazanie lepszej siły. Łopatka łączy się z ramieniem w stawie barkowym.
Ramię (bark) – u koni wierzchowych jest równe połowie długości łopatki. Stępaki mają zazwyczaj długie ramię przy krótkim przedramieniu i nadpęciu.
Przedramię – prawidłowe jest długie, dłuższe od nadpęcia przynajmniej o trzecią część swojej długości.
Staw nadgarstkowy – powinien być wyraźny, szeroki i pionowo ustawiony. Wadliwy jest nadgarstek zeszlifowany (brak wypukłości na przedniej powierzchni) i podcięty (zwężenie pod nadgarstkiem).
Nadpęcia – zasady ich budowy są takie same, z tą różnicą, że nadpęcie tylne jest o czwartą część swej długości dłuższe niż przednie, które z kolei nie powinno być dłuższe niż 2/3 przedramienia. Nadpęcia powinny być krótkie, pionowe, równoległe do siebie, szerokie na całej długości, z wyraźnie zarysowanymi ścięgnami. Ponadto powinny być czyste, tzn. bez uszkodzeń (nakostniaki, zgrubienia, itp.)
Pęciny – ze względu na ukośne ustawienie spełniają funkcję resoru amortyzującego uderzenia kończyn o ziemię. Powinny mieć 1/3 długości nadpęcia. Wadliwe pęciny: stroma/ sztorcowa (nadmiernie spionowana, poważna wada szczególnie u koni wierzchowych, gdyż niedostatecznie amortyzuje wstrząsy), miękka/niedźwiedzia (ustawiona pod zbyt małym kątem).
Kopyta – normalne i zdrowe powinny być wielkości proporcjonalnej do wielkości konia. Ich ściany przednia i tylna powinny przebiegać pod tym samym kątem, co oś pęcinowo-kopytowa. Strzałka ma być dobrze rozwinięta (2/3 długości kopyta), o grubych i szerokich ramionach rozdzielonych płytkim rowkiem, podeszwa twarda i wklęsła. Róg ścian kopyta powinien być gładki i pokryty glazurą.
Kończyny tylne – pełnią rolę motoru nadającego ciału ruch postępowy, dlatego niezmiernie ważne jest dostateczne umięśnienie uda i podudzia.
Staw skokowy – powinien być gruby, szeroki, długi, wyraźny i suchy. W stawach skokowych często występują wady wrodzone lub nabyte.
Do najważniejszych wad stawu skokowego należą:
szpat (włogacizna) – narośl kostna na wewnętrznej dolnej stronie stawu
sarniak – zgrubienie kostne na dolnej zewnętrznej stronie stawu
zajęczak – wypukłe zgrubienie kostne na tylnej powierzchni stawu u nasady kości piętnowej
opoje (nalewy) – obrzęki powstałe wskutek zapaleń torebek stawowych, pochewek ścięgien i kaletek maziowych, spowodowane przemęczeniem konia.

Nieprawidłowa postawa kończyn polega na załamaniu długiej osi kończyny w jednym ze stawów w czterech możliwych kierunkach: do przodu lub tyłu, do wewnątrz albo na zewnątrz.

NIEPRAWIDŁOWE POSTAWY KOŃCZYN PRZEDNICH
Patrząc z przodu mogą być następujące:
1. wąska – gdy kończyny są zbyt blisko ustawione
2. zbieżna (zestawna) – gdy od łokcia skierowane są do wewnątrz
3. rozbieżna (rozkroczna) – od stawów łokciowych rozchodzą się na zewnątrz
4. iksowata – osie kończyn załamane są w stawach nadgarstkowych do wewnątrz
5. beczkowata – przeciwieństwo poprzedniej
6. francuska (rozwarta lub tancerska) – osie kończyn załamane w stawach pęcinowych na zewnątrz, kończyny zataczają w ruchu łuk do wewnątrz, koń miesza nogami
7. szpotawa (zwarta) – przeciwieństwo poprzedniej, kończyny w ruchu zataczają łuk na zewnątrz, koń „bilarduje”
Przy oględzinach z boku spotyka się następujące nieprawidłowości:
1. odsiebna – kończyny odchylone od pionu ku przodowi
2. podsiebna – kończyny odchylone ku tyłowi
3. kozia (koziniec) – oś kończyny załamana w nadgarstkach ku przodowi
4. barania – przeciwieństwo poprzedniej (cofnięty nadgarstek)

NIEPRAWIDŁOWE POSTAWY KOŃCZYN TYLNYCH
Patrząc z boku mogą być następujące:
1. podsiebna
2. zasiebna
3. szablasta – nadpęcie wysunięte jest dolnym końcem ku przodowi
Przy oględzinach z tyłu wyróżnia się następujące nieprawidłowości:
1. zbieżna – od stawów skokowych skierowane są do wewnątrz
2. rozbieżna – od stawów skokowych skierowane są na zewnątrz
3. zwarta – osie kończyn załamane są w pęcinach na zewnątrz
4. rozwarta – osie w stawach pęcinowych załamane są do wewnątrz
5. krowia – osie kończyn załamane są w stawach skokowych do wewnątrz
6. beczkowata – osie kończyn załamane są w stawach skokowych na zewnątrz
Nieznaczne nieprawidłowości w postawie kończyn nie dyskfalifikują koni.