choroby koni cz. VIII- zapalenie gardła

Choroby przewodu pokarmowego
Zapalenie jamy ustnej
Zapalenie jamy ustnej jest to zapalenie błony śluzowej wyściełającej jamę ustną. Przyczyną nieżytu jest najczęściej podrażnienie nieodpowiednią paszą (zbyt twardą, zawierającą grube i ostre źdźbła słomy oraz ości jęczmienia, spleśniałą lub zawierającą rośliny trujące).
Zapalenie jamy ustnej powodują często zbyt ostre krawędzie zębów trzonowych, gdyż koń zatrzymuje wówczas pokarm między zębami a policzkiem; pokarm ten gnije i wskutek tego drażni błonę śluzową. Niekiedy zapalenie to występuje przy ogólnych zatruciach organizmu, przy niektórych chorobach zakaźnych oraz przy chorobach żołądka i jelit.
Objawy choroby. Chory koń obficie się ślini, je niechętnie, żuje powoli, a czasem przestaje żuć lub wyrzuca pokarm z pyska. Oglądając jamę ustną konia czuje się bardzo nieprzyjemny gnilny odór; na obrzękłej i gorącej błonie śluzowej widoczne są zaczerwienienia, a niekiedy owrzodzenia lub rany.
Postępowanie. Przy wszelkich zapaleniach jamy ustne] należy przede wszystkim zorientować się, czy zapalenie jest wywołane przez skarmianie ‘nieodpowiedniej paszy, czy też przez zbyt ostre krawędzie zębów. Jeśli przyczyną schorzenia była nieodpowiednia pasza, to należy zaniechać jej podawania i karmić konia tylko paszą miękką i delikatną (zielonki, młode siano, pójło z otrąb lub mąki owsianej). Ponieważ chory koń ma duże pragnienie i często chce pić, do żłobu wstawia się wiadro z czystą, letnią wodą. Poza tym jamę ustną trzeba płukać za pomocą gruszki gumowej lub irygatora łagodnym środkiem odkażającym. Można do tego celu używać świeżo przygotowane roztwory: nadmanganianu potasowego (koloru różowofioletowego), wody utlenionej, kwasu borowego (30 dkg kwasu na l litr wody) oraz roztwór ałunu lub taniny (5 dkg taniny na l litr wody).
Jeśli przyczyną zapalenia jamy ustnej są zbyt ostre krawędzie zębów, to w czasie najbliższej bytności w mieście trzeba zaprowadzić konia do lecznicy, gdzie specjalnym pilnikiem (tarnikiem) spiłują mu za ostre krawędzie zębów.
Zap o b i e g a n i e. Zapobieganie polega na sprawdzaniu stanu jamy ustnej, a szczególnie uzębienia, 3—4 razy do roku, oraz na unikaniu skarmiania pasz zbyt twardych i ostrych, zepsutych lub spleśniałych.

Zapalenie gardła
Zapaleniem gardła nazywamy zapalenie błony śluzowej gardła i podniebienia miękkiego. Jeśli proces zapalny rozszerzy się na migdałki wówczas schorzenie nazywa się anginą.
Przyczyny zapalenia gardła są podobne do przyczyn zapalenia jamy ustnej: zbyt twarde i ościste pasze, połykane wraz z karmą ciała obce, zbyt gorąca albo zbyt zimna karma lub pójło. Przeziębienie, które zmniejsza odporność organizmu, ułatwia powstawanie zapalenia gardła. Zapalenie to może występować również przy niektórych chorobach zakaźnych, na przykład przy zołzach lub influenzie.
Objawy c h o r o b y. Wskutek ‘bólu gardła koń trzyma głowę nieruchomo, wyciągniętą do przodu. Żucie i połykanie karmy sprawia ból, dlatego ‘traci chęć do jadła. Niekiedy zżuty i nie przełknięty pokarm wyrzucany jest z jamy ustnej bezpośrednio lub przez nozdrza. Chory koń ma gorączkę i jest osowiały, temperatura może dochodzić do 40 C. Omacywanie szyi tuż za głową sprawia koniowi ból i powoduje niepokój. Czasem powstaje obrzęk węzłów chłonnych podżuchwowych; pod żuchwą (pod sankami) widoczne są wówczas guzy, których dotykanie również sprawia koniowi ból. Oglądając jamę ustną stwierdza się obrzęk i zaczerwienienie błony śluzowej oraz dużą ilość śliny, śluzu i resztek pokarmu.
Z nosa wycieka obfity wypływ śluzowy (przezroczysty i gęsty) lub śluzowo-ropny .(mętny, barwy zielonawej). Jeśli koń jest należycie pielęgnowany, po 7—10 dniach następuje wyzdrowienie. W lżejszych stanach choroby przy odpowiednim pielęgnowaniu może nastąpić samowyleczenie. Postępowanie. Chorego konia należy zwolnić od pracy przynajmniej na 3—4 dni. Karmę podaje się miękką, lekko strawną (w lecie pasze zielone, w zimie dobre siano i pójło). Szyję konia (tuż za głową) owij a się ciepło po uprzednim wtarciu maści kamforowej, ichtiolowej lub mieszaniny terpentyny z olejem (pół na pół). Zamiast okładu z maści kamforowej można zrobić rozgrzewający okład (kompres), to jest mokry okład pod ceratką lub papierem pergaminowym. Pamiętać przy tym trzeba, aby okład ściśle przylegał do szyi (rys. 97) i żeby spod ceratki i opaski nie wystawała, część mokrego płótna. Jamę ustną chorego zwierzęcia dobrze jest przepłukiwać środkami odkażającymi: roztworem nadmanganianu potasowego (różowofioletowym), 2-procentowym roztworem wody utlenionej lub kwasu borowego (2 łyżki stołowe na l litr wody).
Należy unikać pojenia zimną wodą. Jeśli konie nie chcą pójła, daje się im ogrzanej, czystej wody. W stajni trzeba dbać o to, żeby było ciepło, sucho i czyste powietrze.
Temperatura w stajni powinna utrzymywać siew granicach 15—18 stopni. W czasie przewietrzania stajni trzeba chorego konia przykryć derką i przeprowadzić w miejsce wolne od przeciągu. Konie, które wyzdrowiały, należy powoli i stopniowo używać do pracy, starając się najpierw wyprowadzać je na krótkie, codzienne spacery.
W razie przedłużania się choroby trzeba zaprowadzić konia do lecznicy. Jeśli zapalenie gardła ma gwałtowny przebieg i obok wysokiej gorączki występuje duszność, która grozi uduszeniem zwierzęcia, należy niezwłocznie wezwać na miejsce lekarza.
Zapobieganie. Zapobieganie polega na chronieniu konia przed przeziębieniem i karmienie odpowiednio przygotowaną paszą. Szczególną uwagę należy zwracać na to, żeby zgrzanego konia nie poić zimną wodą, jak również nie stawiać go w miejscu narażonym na przeciągi.