Choroby konia cz. X - kłopoty żąłądkowe

Ostre rozszerzenie żołądka.
Jest to jedna z najcięższych postaci morzyska. Występuje ono u koni karmionych nieregularnie i wygłodzonych, które przez to jedzą łapczywie. Ostre rozszerzenie żołądka występuje także po skarmieniu pasz zepsutych (stęchłe otręby, zmarznięte ziemniaki, spleśniałe siano lub owies), ciężko strawnych i łatwo pęczniejących (groch, żyto, bób), silnie fermentujących (koniczyna i inne zielonki), zmoczonych deszczem lub rosą albo zagrzanych w kopkach.
Często przyczyną ostrego rozszerzenia żołądka jest użycie konia do pracy bezpośrednio po obfitym nakarmieniu. Podawanie pasz treściwych bezpośrednio po pracy, zwłaszcza koniom zgłodniałym, również może spowodować to schorzenie.
Objawy choroby. Przy ostrym rozszerzeniu żołądka występują bardzo silne bóle, koń grzebie przednimi nogami, ogląda się na brzuch, przysiada na tylnych nogach, tarza się po ziemi. Często występuje kręcenie głową.
Schorzenie przebiega szybko, następuje silne wzdęcie brzucha, koń oddycha z trudem. Osłuchując okolicę żołądka słyszy się ruchy gazów. Ruchy robaczkowe jelit stają się rzadkie l słabe i w cięższych stanach choroby zanikają zupełnie; oddawanie kału ustaje.
Postępowanie. Należy natychmiast wezwać lekarza weterynaryjnego. W razie nie udzielenia koniowi szybkiej pomocy lekarskiej zwierzę pada wskutek uduszenia, samozatrucia lub pęknięcia żołądka.
Pasze silnie fermentujące, takie jak żyto, pszenica, groch, proso i inne, powinny być przed skarmianiem ‘ugotowane lub namoczone w wodzie aż do zupełnego napęcznienia. Poza tym pokarmy łatwo fermentujące należy skarmiać w ograniczonych ilościach, zmieszane z pokarmami suchymi.
Zapobieganie. Aby zapobiec tej niebezpiecznej chorobie, należy unikać:
1) skarmiania pasz zepsutych, fermentujących i pęczniejących,
2) karmienia paszą treściwą bezpośrednio przed lub po ciężkiej pracy,
2) pojenia po podaniu większej ilości paszy silnie fermentującej lub pęczniejącej,
3)
4) nagłego przechodzenia z jednego rodzaju paszy na drugi. Koniom które wracają z pracy, należy najpierw dać trochę siana, a paszę treściwą dopiero po odpoczynku i napojeniu wodą.
Zaparcie.
Zaparcie, czyli zatrzymanie kału (często nazywane zatkaniem), może nastąpić w różnych odcinkach przewodu pokarmowego, najczęściej w jelicie biodrowym, ślepym lub grubym.
Przyczyną zaparcia jest skarmianie zbyt dużych ilości pasz słomiastych lub zdrewniałych (słomy, sieczki gruboźdźbłowej, przejrzałą koniczyną, plewami i sianem z łąk błotnistych). Powodem zatkania może być również zły stan uzębienia albo zanieczyszczenia karmy ziemią. Poza tym zaparcie może wywoływać gwałtowna zmiana karmy, niedostateczny ruch zwierzęcia oraz długotrwałe zapalenie przewodu pokarmowego.
Objawy choroby. Zaparcie w jelicie biodrowym przebiega gwałtownie; występuje silny ból, wzdęcie brzucha oraz śmierć zwierzęcia, często w ciągu 12—24 godzin.

Zaparcie w jelicie ślepym objawia się słabymi bólami morzyskowymi, niekiedy tylko następuje zmniejszenie apetytu, grzebanie przednimi nogami i osowiałość. Schorzenie to trwa dość długo. Jeżeli nie widać poprawy, to w drugim tygodniu choroby następuje śmierć wskutek pęknięcia jelita ślepego lub samozatrucia. Samozatrucie spowodowane jest wessaniem się do krwi trucizn powstałych przy rozkładzie nie wydalonego z jelit kału.
Zaparcie w jelicie grubym charakteryzuje silne wzdęcie. Początkowo koń z bólu grzebie przednimi nogami, później drepce w miejscu i przyklęka na przednich nogach. Niekiedy bóle są słabsze, występujące z dłuższymi przerwami; koń napina się jak do oddawania moczu, czasem kładzie się na grzbiecie zginając nogi w stawach. Szmery jelitowe są bardzo słabe lub w ogóle ich nie słychać.
Postępowanie. Należy jak najszybciej doprowadzić konia do lecznicy lub wezwać lekarza. Do czasu okazania pomocy przez lekarza można wiechciami ze słomy rozcierać brzuch, robić lewatywę z ciepłej wody oraz powoli oprowadzać konia. Jeśli jest ktoś, kto ma wprawę we wlewaniu koniowi lekarstw można dać na przeczyszczenie ½ kg soli glauberskiej rozpuszczonej w 5—10 litrach wody oraz przeciw wzdęciu łyżkę kreoliny na litr ciepłej wody. Konia, który wraca do zdrowia, należy żywić ostrożnie, podając pójło z otrąb lub mąki owsianej, okopowe, soczystą zielonkę, trawę i inne pokarmy bogate w wodę.

Zapobieganie. Nie należy skarmiać w nadmiarze pasz słomiastych (szczególnie w zimie), lecz podawać je razem z okopowymi (marchew, buraki); jednocześnie zapewnić koniom ruch, który korzystnie wpływa na pracę jelit i trawienie.
Nie należy podawać koniom zmiotków i pośladu, ponieważ zawierają znaczną ilość piasku i skarmianie ich powoduje zapiaszczenie jelit. Za- nieczyszczone ziarno najlepiej przesiewać, zakurzone siano przetrząsać na dworze, a marchew l buraki dokładnie myć.

Ostre wzdęcie jelit.
Ostre wzdęcie jelit spowodowane jest przez nadmierne nagromadzenie się gazów w jelitach. Gromadzące się w dużych ilościach gazy powodują rozciąganie ściany jelit, a przez to silne bóle. Rozszerzone jelita zwiększają objętość brzucha, przez co uciskają serce i płuca; tym się tłumaczy występująca przy wzdęciu duszność.
Wzdęcie jelit powoduje najczęściej młoda koniczyna, soczyste mieszanki zielone (na przykład wyka z owsem, żyto z wyką, spotykane pod nazwą żyta świętojańskiego), ziemniaki (zwłaszcza nadmarznięte), ziarna ciężko strawne i łatwo pęczniejące (bób, groch, żyto) oraz karma zepsuta, stęchła, spleśniała lub zgniła. Pojenie konia po nakarmieniu go paszą łatwo fermentującą również bywa przyczyną wzdęcia.
Poza tym wzdęcie jelit może występować wskutek skarmiania zwiędniętej i zagrzanej od leżenia zielonej trawy, młodej, skoszonej przed kwitnieniem koniczyny, zielonej gryki oraz mieszanki wyki z owsem.
Wzdęcie może powstać również w następstwie zapalenia żołądka i jelit, zatkania jelit, wskutek łykawości lub złego stanu zębów.
Objawy choroby. Ostre wzdęcie jelit objawia się wystąpieniem bardzo silnych i gwałtownych bólów; koń ogląda się na brzuch, rzuca się na ziemię, tarza, nie chce wstać, przyjmuje niekiedy nieprawidłowe postawy (na przykład przysiada na tylnych nogach). Brzuch jest silnie wzdęty, słabizny wypełnione. Kał jest papkowaty, o kwaśnym zapachu, z widocznymi niekiedy pęcherzykami gazów. Jeśli nie udzieli się natychmiast pomocy lekarskiej, choroba kończy się często śmiercią zwierzęcia wskutek uduszenia lub pęknięcia jelit.
Postępowanie. Ze względu na ‘niebezpieczeństwo zagrażające życiu, chorego konia należy zaprowadzić go do lecznicy lufa zawezwać lekarza na miejsce. Do czasu przybycia lekarza można samemu robić kilkakrotnie lewatywy z niewielkiej ilości ciepłej wody (2—3 litry) oraz rozcierać brzuch wiechciami ze słomy po uprzednim skropieniu go wódką lub roztworem terpentyny (l część terpentyny na 10 części wody z mydłem). Po takim rozcieraniu brzuch dobrze jest owinąć ciepłą derką lub kocem. Oprócz tego, jeśli jest ktoś wprawiony, może koniowi wlać na przeczyszczenie 250 g soli glauberskiej rozpuszczonej w 3—4 litrach ciepłej wody. W celu zmniejszenia wytwarzania gazów dobrze jest dać razem z solą glauberską 25 g (łyżkę stołową) kreoliny.
W razie bardziej silnych bólów, kiedy koń rzuca się gwałtownie na ziemię, aby zapobiec pęknięciu jelit, zaleca się powolne przeprowadzanie zwierzęcia. Jeśli koń kładzie się ostrożnie, można go pozostawić w spokoju i pozwolić mu się położyć oraz przewracać się z boku na bok.
Zapobieganie. Zapobieganie wzdęciu jelit polega na prawidłowym żywieniu konia, a w szczególności na unikaniu skarmiania pasz nieświeżych i pojenia po nakarmieniu paszą łatwo fermentującą.