Rasy koni w Polsce - maści mieszane

Rasy koni w Polsce, a maści mieszane. Dereszowata – maść ta znacznie częściej występuje wśród koni zimnokrwistych niż gorącokrwistych. Nie znaczy to jednak, że w obrębie tych drugich nie jest ona spotykana. Osobniki tej maści znalazły uznanie między innymi kowbojów i wciąż są pożądane przez hodowców amerykańskich ras koni.

Szacuje się, że ok 20% amerykańskiej populacji konie półkrwi jest maści dereszowatej. Konie maści dereszowatej charakteryzuje mieszanina białych i maścistych włosów. Zazwyczaj licznie występujące białe włosy rozmieszczone są regularnie wśród sierści maści podstawowej, głównie na szyi i kłodzie konia. Białe włosy mogą występować w różnych proporcjach do włosów pigmentowanych (do ok. 50%), stąd wśród koni dereszowatych zdarzają się osobniki jaśniejsze lub ciemniejsze.

Dereszowatość pojawia się albo tuż po urodzeniu (zwłaszcza w okolicach zadu) lub dopiero po zrzuceniu pierwszej okrywy włosowej. Osobniki młode mogą przypominać konie siwiejące, nie przybywa im jednak wraz z wiekiem siwych włosów, a nieraz wręcz przeciwnie – mogą stawać się coraz ciemniejsze. Ponadto konie siwe zaczynają siwieć od głowy w odróżnieniu od koni dereszowatych, których głowa pozostaje ciemniejsza.

Ciemniejsza barwa dotyczy również dolnych partii kończyn, co wiąże się z liczniejszym występowaniem w tych okolicach pigmentowanych włosów sierści. Wzór dereszowaty ulega znacznym zmianom sezonowym. W przeciwieństwie jednak do maści jeleniej czy bułanej, zimą konie są najciemniejsze, by na wiosnę i lato stać się jaśniejsze. Grzywa i ogon zawierają włosy pigmentowane, czarne w przypadku, gdy podstawowa maść konia to kara lub gniada, natomiast czerwone lub jaśniejsze przy maści kasztanowatej. Obecnie odróżnia się trzy podstawowe odmastki maści dereszowatej:

- kasztanowato-dereszowata – na sierść konia składają się włosy rdzawoczerwone i białe, mniej więcej w różnych proporcjach z wyjątkiem głowy i kończyn, gdzie występuje znaczna przewaga włosów kasztanowatych, ogon i grzywa maści podstawowej lub jaśniejsze

- gniado-dereszowata – sierść zawiera mieszankę włosów białych i pigmentowanych (czerwono-brązowych); głowa ciemniejsza z przewagą włosów brązowawych; dolne partie kończyn o przewadze włosów czarnych, grzywa i ogon czarne nieraz przemieszane z włosami białymi

- karo-dereszowata – sierść stanowi mieszankę włosów czarnych z białymi, koń zatem nieraz przybiera niebieskawy odcień (stąd też angielska nazwa tej maści – blue roan); na głowie i kończynach przewaga włosów czarnych; zasadniczo czarne pozostają też grzywa i ogon

Srokata – mianem srokatych w Polsce określa się wszystkie konie „łaciate” z wyjątkiem osobników maści tarantowatej. Konie srokate występują wśród polskich ras, to prawie wyłącznie przedstawiciele maści tobiano. Jedna srokacz srokaczowi nierówny, jak zauważono w innych krajach, a zwłaszcza przez hodowców koni niektórych ras amerykańskich. Stwierdzono bowiem znaczne zróżnicowanie wśród występujących koni „srokatych” i uwzględniono to przy opisach. Zróżnicowanie maści srokatych wynika z tego, że są one warunkowane co najmniej czterema odrębnymi genami, z których każdy wywołuje inny wzór białej sierści. Geny te mogą ponadto „nakładać” się nawzajem, doprowadzając nawet do powstania koni prawie całkowicie białych. Kombinacje tych genów często skutkują powstaniem maści trudnych do określenia na podstawie samego fenotypu.

1. Tobiano – nazwa maści tobiano wywodzi się z hiszpańskiego, konie maści tobiano charakteryzuje typowy dla tej maści wzór białych włosów, pod którymi znajdują się obszary skóry niepigmentowanej (różowej). Może on objawić się na każdej maści konia; można zatem wyróżnić konie maści gniado-tobiano czy też nawet karo-srebrno-tobiano. Zdarza się również, że maść tobiano występuje w połączeniu z innymi wzorami białej sierści, jak na przykład frame overo lub nawet tarantowatą. W takich sytuacjach maść konia bywa bardzo trudna do trafnego zidentyfikowania. Pigmentowana sierść zwykle pokrywa przynajmniej połowę zadu, a plamy najczęściej charakteryzuje orientacja pionowa. Zwykle cechują się one regularnym kształtem, zbliżonym do okrągłego lub jajowatego. Białe plamy są zróżnicowane co do rozmiaru i posiadają gładkie brzegi, które często wydają się popielato niebieskie. Dzieje się tak, albowiem biała sierść nachodzi na obszary czarnej skóry, tworząc efekt aureoli. W odróżnieniu od innych maści srokatych, białe obszary zwykle przekraczają linię grzbietu, nieraz wielokrotnie pomiędzy uszami a ogonem. Powoduje to, że grzywa i ogon koni tej maści są często dwubarwne, zawierając zarówno włosy białe jak i pigmentowane. W przypadku dwubarwności ogona, część biała zwykle występuje w partii górnej. Na zasadniczo ciemnej głowie często występują odmiany (np. gwiazdka, strzałka czy łysina, a nieco rzadziej latarnia). Oczy tych koni są najczęściej brązowe, lecz może się zdarzyć, że jedno lub oba z nich są niebieskie (tzw. rybie oko) czy też częściowo niebieskie.

2. Overo – nazwa maści overo wywodzi się z jeżyka hiszpańskiego i oznacza „podobieństwo do jajka”. Określenie to jest dość trafne biorąc pod uwagę, że u koni maści overo (zwłaszcza frame overo) występują nieregularne białe obszary, przypominające rozbitą skorupkę jajka. W przeszłości pojęciem overo określano wszystkie wzory plam występujące wśród koni – zarówno tobiano i overo, jak i niektóre wzory tarantowate (np. leopard, płatki śniegu czy też derka). Z kolei w Stanach Zjednoczonych, określenie overo przydzielano wszystkim koniom srokatym niecharakteryzującym się wzorem tobiano. Spowodowało to, że trzy genetycznie i fenotypowo odmienne wzory zostały zebrane pod wspólną nazwę.

3. Frame overo – maść ta występuje w ograniczonej populacji koni, już sama nazwa frame (rama) wskazuje na pewną charakterystykę tej maści. Wywodzi się z tego, że konie tej maści zwykle cechują białe plamy znajdujące się w centralnych okolicach ciała konia otoczone „ramką” pigmentowanej sierści. Granice plam zwykle mają regularne, wyraźnie zdefiniowane brzegi, choć zdarza się efekt aureoli lub tez cienie przy brzegach. Maść frame overo charakteryzują duże obszary białego na głowie konia oraz poprzecznie rozmieszczone plamy białej sierści występujące wzdłuż boków tułowia i szyi zwierzęcia. Rybie oczy (jedno lub dwa) nie należą do rzadkości. W przeciwieństwie do maści tobiano, obszary objęte depigmentacją nie przekraczają linii grzbietu. Ogon jest zwykle jednobarwny – ciemny lub biały. Dodatkową różnicę stanowi fakt, że kończyny i kopyta koni maści frame overo zwykle pozostają ciemniejsze, chociaż odmiany na nogach, jak u koni jednolitych, nie należą do rzadkości.

4. Sabino – maść sabino, czasami określona czasami jaki calico, jest maścią srokatą. Wzór sabino zwykł być określany mianem overo w Ameryce Południowej, zatem terminologia tej maści, jak zresztą cała terminologia maści srokatych, jest dość kłopotliwa. Sabino po hiszpańsku znaczy bowiem „blady” lub „cętkowany”. Dotychczas potwierdzono istnienie przynajmniej jednej mutacji odpowiedzialnej za powstawanie maści sabino. Konie tej maści charakteryzują następujące cechy:
- przynajmniej dwie białe kończyny lub kopyta
- latarnię lub łysinę
- nieregularne brzegi obszarów białej sierści
- dereszowatość lub plamki białego występujące na środkowych partiach tułowia
Konie uznawane za sabino prawie zawsze charakteryzuje biała głowa i nogi. Odmiany na kończynach często sięgają stawu skokowego i są ostro zakończone. Depigmentacja zwykle rozprzestrzenia się w górę kończyn, nieraz sięgając podbrzusza gdzie objawia się w postaci nieregularnych plam o postrzępionych brzegach. Łączy się to często z dereszowatością środkowych partii tułowia. Rzadziej zdarzają się plamy o gładkich brzegach. Obszary białe pozbawione są pigmentu, zarówno w sierści jak i znajdującej się pod nią skórze.

5. Plamista biała – jest najrzadziej spotykaną maścią srokatą wśród koni, określenie plamiste białe dobrze odzwierciedla maść tych koni. Zwykle wyglądają one bowiem, jakby zostały częściowo zanurzone w białej farbie. Depigmentacja obejmuje zarówno, nogi, podbrzusze, jak i głowę konia. Głowa może być całkowicie biała lub odbarwiona tylko w partii dolnej (np. do połowy). Oczy, zwłaszcza gdy wokół nich występuje biała sierść, są najczęściej niebieskie. Obszary pozbawione pigmentu mogą, lecz nie muszą, przekraczać linię grzbietu. W odróżnieniu od wzoru sabino, plamy mają wyraziste, dobrze zdefiniowane brzegi. Zdarzają się jednak przypadki osobników mniej charakterystycznych i maści te bywają ze sobą mylone. Osobniki o minimalnym umaszczeniu przypominają konie jednolicie umaszczone z latarnią i wysokimi odmianami na wszystkich kończynach; w przeciwieństwie do nich mogą jednak dawać srokate potomstwo. W połączeniu z innymi genami wywołującymi depigmentację konie te mogą natomiast być całkowicie lub prawie całkowicie białe, gdzie obszary maściste ograniczone są przykładowo do czubków uszu.

Tarantowata – wzory tarantowate mogą występować na tle każdej maści, przez co zaliczane są do wzorów sierści białej, mogą występować w połączeniu z innymi wzorami, np. srokatymi, co znacznie utrudnia prawidłową identyfikację maści takich osobników. Oprócz depigmentacji obszarów sierści, konie tarantowate charakteryzują inne, specyficzne dla tej maści cechy. U koni zwykle występuje tzw. „ludzkie oko” z wyraźnie zauważalnym pasmem twardówki. Skóra, zwykle różowa pod sierścią białą i czarna pod pigmentowaną, jest zazwyczaj nakrapiana. Widać to szczególnie dobrze w okolicach pyska, oczu oraz zewnętrznych narządów płciowych konia. Kopyta są zwykle pasiaste, choć zabarwienie to jest tylko powierzchniowe. Ponadto, typowe dla tarantów jest uboższe włosie grzywy i ogona, czyli tzw. szczurzy ogon. W związku z bardzo dużą różnorodnością wzorów maści tarantowatej, opisywanie takich koni, może sprawiać wiele trudności. Zdarzają się nawet przeoczenia cech typowych dla tarantów i błędne ich opisywanie jako koni „w siwiźnie” czy nawet maści jednolitej, bez wzoru. Ponadto depigmentacja – nie zawsze wyraźna u młodych osobników – często nasila się wraz z wiekiem. Na podstawie fenotypu można wyróżnić następujące wzory :

- tarantowaty plamisty – minimalny stopień ekspresji maści tarantowatej. Z pozoru jednolicie umaszczonego konia charakteryzuje piegowata skóra i inne cechy koni tarantowatych (widoczna rogówka oka, pasiaste kopyta, rzadkie owłosienie grzywy i ogona)

- leopard – na tle białej sierści występującej na powierzchni całego konia występują plamki maści zasadniczej. Rozmieszczone są one na całej powierzchni konia lub tylko na zadzie i tułowiu. W okolicach głowy, szyi, pachwin, za guzami łokciowymi i na podbrzuszu, sierść może pozostawać maści zasadniczej lub dereszowatej, z domieszką białych włosów

- leopard o małej ilości plam – na prawie białym koniu nielicznie występują małe, ciemne plamki leoparda. Niektóre okolice ciała mogą pozostać ciemne, jak u wyżej opisanego wzoru leoparda.

- werniksowy – wzór ten przypomina leoparda na powierzchni którego nie występują cętki. Pigmentowana sierść może występować w okolicach wyżej wymienionych oraz tam, gdzie kości znajdują się tuż pod powierzchnią skóry – czyli na wystających kościach twarzowych, stawach, guzie biodrowym itd. Tak zwane plamy werniksowe mogą objawiać się jako ciemne obszary lub drobna siatka mieszanych włosów, przypominających marmur. Nasilenie ich może narastać wraz z wiekiem.

- duch – biały koń z ciemnymi trójkątami nad każdym kopytem. Wzór ten jest bardzo rzadko spotykane i możliwe, że występuje wyłącznie w obrębie rasy Tiger hodowanej w Stanach Zjednoczonych

- derka – na tle sierści o maści zasadniczej występuje biała sierść pokrywająca głównie zad i guzy biodrowe, choć w niektórych przypadkach sięgająca aż okolic kłębu. Na białej „derce” mogą, lecz nie muszą występować plamki. Brzegi derki są zwykle ostre o nieregularnej linii, wzdłuż której może występować cętkowanie lub dereszowatość sierści

- płatki śniegu – na zasadniczo ciemnym koniu występują białe plamki o średnicy 1-3 cm. Czasem płatki śniegu tworzą się ze wzoru oszronionego lub przeciwnie: z płatków śniegu wykształca się wzór oszroniony. Liczebność oraz rozmiar białych plamek narasta wraz z wiekiem.

- cętkowany – wzór ten przypomina odwrotność płatków śniegu, albowiem na białym koniu występują pigmentowane plamki. Choć większe od plamek typowych dla hreczki, są one znacznie mniejsze i mniej wyraziste od tych występujących przy wzorze leoparda

- oszroniony – na zabarwionej sierści konia występują okolice mieszanej sierści (dereszowatość). Zwykle są one najwyraźniej widoczne na zadzie i lędźwiach. Wzór ten może występować w połączeniu z innymi. Zwykle koń rodzi się jednolicie umaszczony, a dopiero z wiekiem nabiera białych włosów.

źródło: Gazeta o koniach / Rasy koni w Polsce