Uzda do kierowania koniem

Uzda, zwana również ogłowiem wędzidłowym, służy do kierowania koniem.
Składa się z części skórzanych, które mocują ją na głowie konia oraz części metalowych, które z kolei są zakładane do pyska.
Uzda powinna być wykonana ze skóry bardzo dobrej jakości. Może składać się ze zwykłych płaskich pasków, skórzanych ruloników albo rzemiennej plecionki.
Wszystkie sprzączki i kółka powinny być nierdzewne (stalowe, niklowane lub mosiężne).
W skład części skórzanych wchodzą: nagłówek, naczółek, pasek podgardlany (podpinka), paski policzkowe (lewy i prawy), wodze, nachrapnik (niekoniecznie). Części metalowe noszą ogólną nazwę - kiełzno.

Poszczególne elementy pełnią następujące funkcje:

1. nagłówek: szeroki pasek, który leży za uszami konia , z każdej strony dzieli się na dwa paski - szerszy i węższy; do części szerszych przypięte są paski policzkowe, z kolei węższe, leżące bardziej z tyłu, stanowią podgardle (podpinkę). Nagłówek reguluje położenie wędzidła, lub innego kiełzna w pysku konia,

2. podgardle (podpinka): zapobiega przesuwaniu się uzdy do przodu i przypadkowemu (samowolnemu) ściągnięciu uzdy przez konia,

3. paski policzkowe: służą do umocowania w uździe wędzidła, łączą one nagłówek z kółkiem wędzidła, utrzymując je we właściwym położeniu,

4. naczółek: jak sama nazwa wskazuje, leży na czole konia i zapobiega zsuwaniu się ogłowia na szyję, zapewnia on właściwą pozycję pasków policzkowych.

5. nachrapnik: nie jest podstawową częścią, jedynie uzupełnia ogłowia. Mimo to spełnia bardzo ważną rolę - przenosi część działania wędzidła na kość nosową i potylicę. Zapobiega również otwieraniu pyska, przez co koniowi trudniej jest uciec od działania ręki jeźdźca. W skład nachrapnika wchodzi długi pasek obejmujący głowę konia, leżący pod nagłówkiem na potylicy oraz z przymocowany do niego pasek, który okala pysk.

Najczęściej spotykane typy nachrapników:

- hanowerski: zapinany jest przed wędzidłem, najlepiej zapobiega otwieraniu pyska oraz przesuwaniu żuchwy na boki. Jest nieprzyjemny dla konia, gdyż krępuje mu pysk, lecz łagodzi działanie wędzidła. Część nosowa o długości 23-27 cm jest gruba (podwójna), rozszerza się na środku (równomierny nacisk). Nachrapnik ten nie stanowi jednej części z podbródkiem, tylko jest z nim połączony za pomocą kółek. Z tej przyczyny, aby nachrapnik nie opadał na nozdrza, część nosową łączą z paskiem potylicznym dodatkowe paseczki utrzymujące między nimi kąt prosty;

- angielski (polski): ponieważ leży wyżej, ma bardziej ograniczone działanie, pozwala jednak swobodnie oddychać koniowi oraz także zapobiega ruchom żuchwy na boki. Część nosowa połączona jest z paskiem potylicznym na stałe, przechodzi ona pod paskami policzkowymi i zapinana jest pod żuchwą;

- kombinowany: jest to nachrapnik angielski wraz z doszytą na środku części nosowej małą szlufką, przez którą przewleczony jest dodatkowy rzemień. Pasek ten jest zapinany pod brodą przed wędzidłem. Powoduje to, iż działanie tego nachrapnika jest mocniejsze aniżeli angielskiego, lecz nie uciska on nozdrzy tak jak hanowerski, gdyż punkt nacisku znajduje się dużo wyżej;

- meksykański (krzyżowy): jego zaletą jest to, że nie uciska na nozdrza, przez co nie tamuje oddechu oraz zapobiega zaciskaniu zębów na wędzidle. Jego pasek potyliczny jest nieco krótszy niż w innych nachrapnikach, natomiast część nosową stanowi jeden długi rzemień opasujący pysk oraz krzyżujący się na rozecie leżącej na kości nosowej. Podobnie jak w nachrapniku kombinowanym, górna część rzemienia przechodzi pod paskami policzkowymi, zaś dolna przed wędzidłem i pod brodą. Po zapięciu klamerka powinna znaleźć się przy rozecie, natomiast cały nachrapnik musi być dokładnie dopasowany, aby się nie przesuwał. Nachrapnik ten działa poprzez ucisk paska potylicznego na odpowiednie mięśnie, stosowany przy “naprawianiu koni zepsutych” - otwierających pysk, nie żujących wędzidła, usztywniających szyję;

6. Wędzidło: do uzdy wędzidłowej należy używać zawsze grube wędzidło typu sportowego, nie można stosować wędzideł zaprzęgowych (cienkich z małymi pierścieniami) ani żadnych innych rodzajów wędzidła. Wędzidło stanowi w zasadzie najważniejszą część końskiego ekwipunku, bowiem to dzięki niemu “porozumiewamy się” ze zwierzęciem. Musi być ono dokładnie dobrane, gdyż końskie pyski są różne. Należy zwrócić uwagę na właściwą długość wędzidła - po wyprostowaniu w pysku konia, z każdej strony powinno wystawać 0,5 cm poza wargi (dotyka zębów siekaczy) . Zbyt długie wędzidło będzie “jeździć” o szczęce, zbyt krótkie - boleśnie uciska pysk (dotyka uzębienia trzonowego). Wędzidła wykonywane są z różnych tworzyw - metalu, plastiku, gumy, jednak zawsze muszą być gładkie, obłe, bez ostrych krawędzi i zadziorów, by nie raniły wrażliwych dziąseł, kątów warg, języka oraz podniebienia. Grube wędzidla działają łagodniej, cienkie są ostrzejsze i wymagają czulszej ręki.

Zasadniczą część wędzidła stanowią połączone ze sobą ogniwa (lub jedno ogniwo), do których przytwierdzone są pierścienie (kółka). Do kółek przypina się paski policzkowe oraz wodze. Pierścienie powinny być wystarczająco duże, aby wędzidło nie dało się przeciągnąć przez pysk. Na wędzidła często zakłada się gumowe krążki (ślinianki), które zapobiegają przesuwaniu się wędzidła w pysku oraz kaleczeniu warg przez wyrobione dziury od kółek.

Zazwyczaj wyróżnia się trzy typy wędzideł:

- łamane - najczęściej używane, zbudowane z dwóch ruchomo połączonych ogniw i dwóch pierścieni,

- podwójnie łamane - ogniwa połączone są dodatkowym, trzecim elementem, to bardzo delikatne wędzidło,

- proste - kółka łączy jedno ogniwo, które powinno być lekko wyprofilowane (wygięte), aby złagodzić jego działanie (język jako “poduszka”, łagodzi nacisk metalu na dziąsła),

7. Wodze: Poprzez wędzidło stanowią łącznik między ręką jeźdźca a pyskiem konia. Składają się z dwóch części, przypinanych do pierścieni wędzidła oraz połączonych sprzączką (lub zszytych). Szerokość wodzy wynosi od 1,5 do 2,5 cm, a długość - 125 do 150 cm, w zależności od wielkości konia i długości jego szyi. Zbyt krótkie wodze ograniczają swobodę działania ręki jeźdźca, a zbyt długie stanowią zagrożenie zarówno dla jeźdźca , jak i dla konia, gdyż można się w nie zaplątać. Prawidłowa długość powinna być taka, aby przy napiętych wodzach końcówka, która opada zawsze na prawą stronę szyi, miała ok. 25 cm. Wodze wąskie pozwalają działać z większym wyczuciem, lecz przy “ciągnących” koniach mogą kaleczyć palce, łatwiej też wysuwają się z rąk, natomiast wodze szerokie działają mniej finezyjnie, jednak zapewniają pewniejszy chwyt. Do produkcji wodzy używana jest przede wszystkim skóra, ale coraz chętniej oklejane są gumą.